Cytarabine

Stofnaam
Cytarabine
Merknaam
DepoCyte
ATC code
L01BC01
Algemeen
Doseringen
Nierfunctiestoornissen
Soortgelijke geneesmiddelen
Bijwerkingen
Contraindicaties
Waarschuwingen en voorzorgen
Interacties
Referenties
Wijzigingen

Label dosisadvies Kinderformularium

On-label

Toon SmPC tekst

SmPC tekst

Kinderen:
Remissie inductie: 100-200 mg/m2/dag IV, onderhoud van remissie 75-200 mg/m2.
Intrathecaal: 5-75 mg/m2/dosis, meestal 30 mg/m2, éénmaal per 4 dagen
Hoge dosering: 2-3 g/m2 2 dd, gedurende 2-6 dagen, totale behandeldosis max 35 mg/m2

Beschikbare toedieningsvormen/sterktes

Conc. voor infusieopl. "oncotain" 100 mg/ml; 50 mg/ml; 20 mg/ml
 

Eigenschappen

Pyrimidine-antagonist. Remt alleen gedurende de S–fase van de celdeling competitief DNA-polymerase en de inbouw in DNA en RNA.

Kinetische gegevens

Geen informatie

Doseringen

Indicatie: Oncologische aandoeningen
  • Intraveneus
    • 0 jaar tot 18 jaar
      • Dosis en dosisfrequentie van cytostatica zijn afhankelijk van de aandoening en sterk aan nieuwe inzichten onderhevig. Cytostatica worden in de oncologie/hematologie veelal in combinatie gebruikt. Om deze redenen wordt verwezen naar de gedetailleerde behandelprotocollen.

        Als indicatie wordt de volgende dosering van de fabrikant genoemd:
        Remissie inductie: 100-200 mg/m2/dag IV, onderhoud van remissie 75-200 mg/m2.
        Intrathecaal: 5-75 mg/m2/dosis, meestal 30 mg/m2, éénmaal per 4 dagen
        Hoge dosering: 2-3 g/m2 IV 2 dd, gedurende 2-6 dagen, totale behandeldosis max 35 g/m2

Nierfunctiestoornissen bij kinderen > 3 maanden

Er zijn geen gegevens bekend over doseeraanpassing bij nierfunctiestoornissen.

ANTIMETABOLIETEN

PURINEDERIVATEN

Clofarabine

Evoltra
L01BB06

Fludarabine

Fludara
L01BB05

Mercaptopurine

Puri-Nethol, Xaluprine
L01BB02

Nelarabine

Atriance
L01BB07

Tioguanine

Lanvis
L01BB03
PYRIMIDINEDERIVATEN
L01BC05
PURINEDERIVATEN

Clofarabine

Evoltra
L01BB06

Fludarabine

Fludara
L01BB05

Mercaptopurine

Puri-Nethol, Xaluprine
L01BB02

Nelarabine

Atriance
L01BB07

Tioguanine

Lanvis
L01BB03
PYRIMIDINEDERIVATEN
L01BC05

Bijwerkingen bij volwassenen

Lage-dosistherapie:
Zeer vaak (> 10%): bloeding. Misselijkheid, braken. Infecties (met een virus, bacterie, schimmel of parasiet). Koorts. Anemie, leukopenie (incl. neutropenie), trombocytopenie, reticulocytopenie, megaloblastaire anemie.

Vaak (1–10%): sepsis. Dysfagie, diarree, orale/anale ontsteking of ulceratie. Leverfunctiestoornis, icterus. Nierfunctiestoornis, nierfalen, urineretentie. Anorexie. Duizeligheid, neuritis, neuralgie. Conjunctivitis (incl. met bloedingen, waardoor fotofobie, visusstoornis, brandend gevoel, toegenomen lacrimatie), keratitis. Huiduitslag (zoals erytheem, urticaria), bulleuze dermatitis, huidulceratie, cellulitis, vasculitis, alopecia, sproetvorming, mucosa-bloeding. Gewrichtspijn, pijn in borstkas. Tromboflebitis op toedieningsplaats.

Soms (0,1–1%): angio-oedeem. Dyspneu, pneumonie, faryngitis. Oesofagitis, oesofageale ulceratie, maag-darmbloeding, buikpijn. Pancreatitis. Hoofdpijn, perifere neuropathie. Hand-voetsyndroom, jeuk, lentigo. Myalgie.

Zelden (0,01–0,1%): anafylactische reactie. Enterocolitis (necrotiserend, neutropenisch). Leverbeschadiging met hyperbilirubinemie. Slaperigheid, neurologische afwijkingen/neurotoxiciteit, tetraplegie en verlamming, necrotiserende encefalopathie, coma. Blindheid.

Zeer zelden (< 0,01%): hartritmestoornis, pericarditis. Longoedeem, alveolair oedeem, 'acute respiratory distress syndrome', interstitiële longaandoening, (sub)acute respiratoire insufficiëntie. Peritonitis, ernstige gastro-intestinale ulceratie, pneumatosis cystoïdes intestinalis. Leverabces. Cerebrale en cerebellaire dysfunctie (gewoonlijk reversibel). Persoonlijkheidsstoornis. Neutrofiele eccriene hidradenitis. Hyperurikemie. Cytarabine-syndroom (zie de rubriek Waarschuwingen en voorzorgen).

Verder zijn gemeld: necrotiserende pancreatitis. Febriele neutropenie. Bloedingen in de huid. Irritatie of ontsteking op de toedieningsplaats.

Hoge-dosistherapie:
een aantal van de hierboven vermelde bijwerkingen komen nadrukkelijker naar voren zoals die door de neurotoxiciteit, respiratoire toxiciteit, myelotoxiciteit, gastro-intestinale toxiciteit en bijwerkingen op de cornea. Verder komen nog andere bijwerkingen voor dan hierboven staan vermeld: cardiomyopathie; ataxie, tremor, convulsies, nystagmus; uitgesproken pancytopenie, beenmergaplasie; darmperforatie, darmnecrose met ileus; hepatomegalie, hepatische veneuze trombose (Budd-Chiari-syndroom); rabdomyolyse; reversibele hoornvliesbeschadiging; amenorroe, azoöspermie.

Intrathecale toediening:
Zeer vaak (> 10%): arachnoïditis met symptomen van meningeale prikkeling zoals hoofdpijn, misselijkheid, braken, koorts, rugpijn, convulsies, nekpijn, stijve nek, hydrocephalus, meningisme, voorbijgaande verhoging van aantallen liquoreiwitten en witte bloedcellen, al dan niet met een verminderde bewustzijnstoestand. Misselijkheid, braken, diarree.

Vaak (1-10%): vermoeidheid, verwardheid, slaperigheid, convulsies, hemiplegie, paraplegie, hersenzenuwverlamming, visusstoornis, doofheid, gevoelsstoornissen, incontinentie, caudasyndroom. Intrathecaal toegediend cytarabine is in verband gebracht met ernstige en soms permanente neurotoxische effecten (o.a. blindheid, myelopathie).

Meld bijwerkingen bij kinderen altijd bij Lareb

  • Bij kinderen worden veel geneesmiddelen off-label gebruikt. Alle ervaringen zijn belangrijk om te melden om zo meer kennis te verzamelen en te delen
  • Ook wanneer u niet zeker weet of de bijwerking echt door het geneesmiddel komt
Meld hier

Contraindicaties bij volwassenen

  • anemie, leukopenie en trombocytopenie van een niet-maligne etiologie (bv. beenmergaplasie), tenzij de voordelen opwegen tegen het risico;
  • degeneratieve of toxische encefalopathie, met name na gebruik van methotrexaat of ioniserende straling;
  • bij intrathecale toediening: actieve meningeale infectie.

Waarschuwingen en voorzorgen bij kinderen

Extravasatie: Ernstige reacties zijn niet te verwachten.

Algemeen cytostatica: diverse cytostatica kunnen aanleiding geven tot overgevoeligheidsreacties. Een noodset (bevattende epinefrine, clemastine en hydrocortison) dient aanwezig te zijn in de behandelkamer. Daarnaast zijn specifieke antidota aanwezig in de noodset.

Waarschuwingen en voorzorgen bij volwassenen

Systemische toediening/controles: vóór, tijdens en na behandeling het bloedbeeld, de lever- en nierfunctie regelmatig controleren. Regelmatige bepaling van urinezuur in het bloed wordt aanbevolen om eventuele hyperurikemie te signaleren. Bij patiënten met een groot aantal blasten of grote tumormassa’s is profylaxe van hyperurikemie vereist. Bij hoge-dosis therapie is extra controle van het CZS, de longfunctie en ogen noodzakelijk. De bijwerkingen op het oog kunnen worden voorkómen of verminderd door regelmatig de ogen uit te spoelen en door profylaxe met lokale corticosteroïdbevattende oogdruppels. Controle op tekenen van bloedingen is extra van belang bij patiënten die recent geopereerd zijn of die bekend zijn met maag-darmulcera.

Systemische toediening/cytarabine (Ara-C)-syndroom: dit syndroom treedt op met de symptomen koorts, myalgie, botpijn, pijn in de borstkas, misselijkheid, malaise, exantheem, maculopapuleuze uitslag en conjunctivitis. Ter profylaxe en behandeling van dit syndroom kunnen corticosteroïden worden gebruikt.

Systemische toediening/mannen in de vruchtbare jaren: zie de rubriek Zwangerschap.

Systemische toediening/mogelijkheden: subcutane injecties worden doorgaans goed verdragen en zijn geschikt voor gebruik bij onderhoudsbehandeling. Bij intraveneuze toediening bij lage-dosistherapie wordt een snelle i.v. injectie over het algemeen beter verdragen dan continue infusie van eenzelfde dosis. Bij hoge doses kan snelle intraveneuze injectie echter aanleiding geven tot ernstige misselijkheid en braken gedurende enkele uren na de injectie; als infuus gegeven zijn misselijkheid en braken minder ernstig.

Intrathecale toediening: om cumulatie en toxiciteit van cytarabine in het CZS te voorkomen vóór intrathecale toediening vaststellen dat de liquorcirculatie voldoende is. Bij intrathecale toediening gelijktijdig corticosteroïden (bv. dexamethason) geven om de symptomen van arachnoïditis te verlichten en het risico van fatale afloop te verminderen. De patiënt instrueren een arts te waarschuwen bij optreden van vroege symptomen van arachnoïditis, van neurotoxiciteit of wanneer dexamethason niet wordt verdragen.

Interacties

Relevant: de instelling op carbamazepine en valproïnezuur kan tijdelijk worden beïnvloed tijdens de chemokuur, met als mogelijk gevolg een te lage plasmaconcentratie van het anti-epilepticum.

Niet relevant: de Cmax en AUC van ciprofloxacine, levofloxacine en ofloxacine kunnen afnemen.

De AUC van oraal toegediend digoxine kan afnemen.

Niet beoordeeld: combinatie van intraveneus cytarabine met intrathecaal methotrexaat verhoogt het risico op ernstige neurologische bijwerkingen, zoals hoofdpijn, paralyse, coma en beroerte-achtige episoden.

Combinatie met fluorouracil wordt ontraden.

Cytarabine zou de effectiviteit van gentamicine en flucytosine verminderen.

Interacties oncolytica algemeen

Relevant: de meeste cytostatische oncolytica (niet de tyrosinekinaseremmers en de monoklonale antilichamen) kunnen het effect van cumarinederivaten op vele manireren beïnvloeden. Hierdoor kan/zal de verlenging van de stollingstijd sterker fluctueren. Bovendien kan chemotherapie trombocytopenie veroorzaken. Trombocytopenie bij gebruik van cumarines geeft een extra verhoogde bloedingsneiging. Voor de meeste cytostatische oncolytica is toename van de werking van het cumarinederivaat gemeld, voor mercaptopurine en mitotaan is afname van de werking gemeld. Behalve enzymremming spelen ook andere factoren een rol, zoals de ziekte kanker zelf en chemotherapie gerelateerde factoren, zoals braken en leverinsufficiëntie door metastasen.

Levende vaccins: vanwege de immunosuppressieve werking van veel oncolytica kan vaccinatie met levende micro-organismen een gegeneraliseerde infectie veroorzaken. Dit geldt ook voor de monoklonale antilichamen en de tyrosinekinaseremmers met immunosuppressieve werking (zie aldaar). De combinatie moet worden vermeden.

Niet-levende vaccins: tijdens gebruik van oncolytica die immunosuppressief werken kunnen vaccinaties met gedode verwekker of afgeleid antigeen minder effectief zijn door een verminderde immuunrespons. In sommige gevallen kan het vaccin herhaald worden toegediend of kan een titerbepaling worden gedaan.

Geen interactie: in de literatuur is onvoldoende onderbouwing voor interactie met allergenen van natuurlijke oorsprong.

Niet beoordeeld: omega-3-vetzuren verminderen de effectiviteit van sommige oncolytica. KWF Kankerbestrijding ontraadt visoliesupplementen of vette vis te gebruiken vanaf 24 uur voorafgaand aan chemotherapie met irinotecan of platinaverbindingen tot en met 24 uur daarna.

Referenties

  1. Rademaker C.M.A. et al, Geneesmiddelen-Formularium voor Kinderen, 2007
  2. ZorgInstituut Nederand, Farmacotherapeutisch Kompas (Eigenschappen, Contra-Indicaties, Bijwerkingen, Waarschuwingen en Voorzorgen), Geraadpleegd 11 juli 2019
  3. Informatorium Medicamentorum, (Interacties), Geraadpleegd 11 juli 2019
  4. Sandoz b.v., SmPC (RVG 06468) 20-11-2017, www.geneesmiddeleninformatiebank.nl

Wijzigingen