Nitrofurantoine

Stofnaam
Nitrofurantoine
Merknaam
Furabid, Furadantine MC
ATC code
J01XE01
Apotheek icon
Voor ouders op Apotheek.nl
Algemeen
Doseringen
Nierfunctiestoornissen
Soortgelijke geneesmiddelen
Bijwerkingen
Contraindicaties
Waarschuwingen en voorzorgen
Interacties
Referenties
Wijzigingen

Label dosisadvies Kinderformularium

Behandeling ongecompliceerde urineweginfectie:
< 5 jr: Off-label
> 5 jr: On-label
Profylaxe urineweginfectie:
< 12 jaar: Off-label
> 12 jaar: On-label

Toon SmPC tekst

SmPC tekst

Behandeling van acute cystitis:
>12 jaar: 50 mg 4x per dag.
Bij meisjes van 5 tot 12 jaar; 3-6 mg/kg lichaamsgewicht per dag verdeeld over 4 doses;
Behandeling van recidiverende cystitis:
>12 jaar: 50-100 mg 1x per dag gewoonlijk ’s avonds voor het slapen gaan.
Kortdurende profylaxe bij ingrepen aan urinewegen:
>12 jaar: 50 mg 4 dd op dag van ingreep en gedurende 3 dagen daarna

Beschikbare toedieningsvormen/sterktes

Caps. met gereguleerde afgifte 100 mg
Capsule 50 mg, 100 mg
Suspensie 10 mg/ml FNA (deels microkristallijn)
Suspensie 5 mg/ml, 10 mg/ml (deels microkristallijn)

Eigenschappen

Nitrofurantoïne wordt in de bacteriële cel gereduceerd tot reactieve tussenproducten. Deze remmen enzymen die een rol spelen in het energiemetabolisme van de bacterie zoals de Krebs-cyclus. Hierdoor onderbreken ze de energieaanvoer die nodig is voor normale groei en instandhouding van de bacterie. Ook binden tussenproducten zich op diverse plaatsen van de ribosomen, wat leidt tot een verstoring van de bacteriële eiwitsynthese. Therapeutisch actieve concentraties worden alleen bereikt in de urine; de meeste activiteit is in zure urine; bij een pH van > 8 gaat het grootste deel van de antibacteriële activiteit verloren. Het antibacterieel spectrum omvat het merendeel van de urinewegpathogenen.

Doorgaans gevoelig zijn: Escherichia coli, Staphylococcus saprophyticus, Staphylococcus aureus, Staphylococcus epidermidis en Enterococcus faecalis.

Een verworven resistentie kan een probleem zijn bij: Citrobacter spp., Enterobacter spp., Klebsiella spp. en Raoultella spp.

Ongevoelig zijn: Morganella spp., Proteus spp., Serratia spp. en Pseudomonas spp.

Het in de capsule met gereguleerde afgifte aanwezige nitrofurantoïnemonohydraat vormt bij blootstelling aan maag- en darmsappen een gel, waaruit het actieve bestanddeel geleidelijk vrijkomt.

Kinetische gegevens

Geen gegevens beschikbaar omtrent farmacokinetiek van dit middel bij kinderen.

Doseringen

Indicatie: Behandeling ongecompliceerde urineweginfectie
  • Oraal
    • Normaal preparaat (geen gereguleerde of verlengde afgifte)
    • Capsule met gereguleerde afgifte, hard
      • ≥ 12 jaar
        [11]
        • 200 mg/dag in 2 doses
Indicatie: Profylaxe van recidiverende urineweginfecties
  • Oraal
    • Normaal preparaat (geen gereguleerde of verlengde afgifte)
Indicatie: Kortdurende profylaxe bij ingrepen aan de urinewegen (katheterisatie of diagnostiek)
  • Oraal
    • Normaal preparaat (geen gereguleerde of verlengde afgifte)
      • ≥ 12 jaar
        [11]
        • 200 mg/dag in 4 doses

Nierfunctiestoornissen bij kinderen > 3 maanden

Aanpassingen als volgt:

GFR 50-80 ml/min/1.73 m2
Aanpassing niet nodig
GFR 30-50 ml/min/1.73 m2
Aanpassing is niet nodig, maar nitrofurantoine is mogelijk minder effectief, omdat de uitscheiding verminderd is, waardoor de concentratie in de urine lager is
GFR 10-30 ml/min/1.73 m2
Gecontraindiceerd
GFR < 10 ml/min/1.73 m2
Gecontraindiceerd
Klinische gevolgen

Door cumulatie in bloed en weefsel kan perifere neuropathie optreden. Paresthesieën (met tintelingen of een doof gevoel) en zwakte zijn gemeld, meestal enkele dagen na start van de behandeling. In dat geval de behandeling staken. Soms leidt dit tot perifere polyneuropathie, meestal binnen 2 maanden. Het kan irreversibel zijn en zelfs fataal aflopen. Nitrofurantoïne wordt geconcentreerd in de urine, waardoor daar bactericide concentraties ontstaan. Bij creatinineklaring kleiner dan 50 ml/min wordt deze bactericide concentratie al kleiner en bij een klaring kleiner dan 30 ml/min wordt er geen bactericide concentratie in urine bereikt, met als gevolg therapeutisch falen.

Bij Dialyse

Gecontraïndiceerd

OVERIGE ANTIBACTERIELE MIDDELEN

STEROIDE ANTIBACTERIELE MIDDELEN

Fusidinezuur

Fucidin
J01XC01
POLYMYXINES

Colistine (penta-Na-mesilaat)

Colistin, Colobreathe, Tadim
J01XB01
GLYCOPEPTIDEN

Teicoplanine

Targocid
J01XA02

Vancomycine

Vancocin
J01XA01
OVERIGE ANTIBACTERIELE MIDDELEN

Daptomycine

Cubicin
J01XX09

Fosfomycine

Monuril, Fomicyt
J01XX01

Linezolid

Zyvoxid
J01XX08

Bijwerkingen bij kinderen

Gastro-intestinale bijwerkingen komen het meeste voor. Bij kinderen kunnen bijwerkingen minder frequent voorkomen dan bij volwassenen. Dit wellicht vanwege de lagere doseringen en het ontbreken van co-morbiditeit/co-medicatie. Paresthesieen. Tevens kan er perifere neuropathie, die ernstig of irreversibel kan zijn, voorkomen (meestal binnen 2 maanden). Dit kan levensbedreigend zijn. De behandeling dient dan onmiddellijk gestaakt te worden.

Bijwerkingen bij volwassenen

Zeer vaak (> 10%): superinfectie door schimmel of resistente bacteriën (bv. Pseudomonas) in het urogenitale stelsel. Benigne intracraniële hypertensie. (Kortdurende) alopecia.

Zelden (0,01–0,1%): collaps, cyanose. Cholestatische icterus (bij kortdurende behandeling), chronische actieve hepatitis (bij langdurige behandeling; soms met necrose). Misselijkheid, anorexie. Exfoliatieve dermatitis, erythema multiforme, Stevens–Johnsonsyndroom. Agranulocytose, leukopenie, anemie (incl. hemolytische, megaloblastaire of aplastische anemie), trombocytopenie, eosinofilie.

Verder zijn gemeld: angio–oedeem, anafylactische reactie, lupusachtig syndroom (incl. longreacties), cutane vasculitis, pancreatitis. Longreacties (acuut: met koorts, koude rillingen, pijn op de borst, dyspneu, hoest, longinfiltratie met consolidatie of pleurale effusie, en eosinofilie; subacuut: met koorts en eosinofilie; chronisch: met koorts, koude rillingen, hoest en dyspneu). Perifere neuropathie (sensorisch en/of motorisch), optische neuritis, nystagmus, duizeligheid. Depressie, euforie, verwardheid, psychotische reacties, hoofdpijn en slaperigheid. Asthenie, gewrichtspijn. Braken, buikpijn, diarree, sialo–adenitis. Huiduitslag (erythemateus, maculo–papuleus), urticaria.

Meld bijwerkingen bij kinderen altijd bij Lareb

  • Bij kinderen worden veel geneesmiddelen off-label gebruikt. Alle ervaringen zijn belangrijk om te melden om zo meer kennis te verzamelen en te delen
  • Ook wanneer u niet zeker weet of de bijwerking echt door het geneesmiddel komt
Meld hier

Contraindicaties bij kinderen

Niet toepassen bij neonaten (<1 maand) vanwege nog onrijpe erythrocyt-enzymsystemen.

Contraindicaties bij volwassenen

  • nierfunctiestoornis (creatinineklaring < 30 ml/min of een verhoogde serumcreatininewaarde);
  • long- of leverreactie dan wel perifere neuropathie in de anamnese na gebruik van nitrofurantoïne of andere nitrofuranen;
  • overgevoeligheid voor nitrofuranen;
  • acute porfyrie;
  • G6PD-deficiëntie;

Waarschuwingen en voorzorgen bij kinderen

Een macrokristallijne toedieningsvorm heeft de voorkeur. De macrokristallijne vorm (=MC) heeft een lagere oplos- en absorptiesnelheid dan de microkristallijne vorm en geeft daardoor minder maagbezwaren.

Bij optreden van perifere neuropathie (meestal binnen 2 maanden), de behandeling onmiddellijk staken.

Waarschuwingen en voorzorgen bij volwassenen

Tijdens de behandeling kunnen zich levensbedreigende long– en levercomplicaties voordoen. Aangezien reeds bestaande aandoeningen deze bijwerkingen kunnen maskeren nitrofurantoïne voorzichtig gebruiken bij bestaande longziekten, leverfunctiestoornissen en allergische aanleg. Vooral bij langdurige behandeling nauwgezet controleren op bijwerkingen op de longen, lever, het bloed (m.n. hemolyse) en het perifere zenuwstelsel; bij eerste tekenen hiervan de behandeling onmiddellijk staken. Acute longreacties treden meestal op binnen de eerste week van de behandeling en zijn reversibel. Chronische longreacties gaan soms gepaard met veranderingen in het ECG; de longfunctie kan permanente schade oplopen, zelfs na staken van de behandeling. Vooral bij ouderen kunnen chronische pulmonale reacties (zoals longfibrose en diffuse interstitiële pneumonitis) zich sluipend ontwikkelen.

Wees voorzichtig bij bestaande neurologische aandoeningen. De kans op neuropathie is verhoogd bij ouderen en aandoeningen als gestoorde nierfunctie, diabetes mellitus, anemie, alcoholisme, verstoringen in de elektrolytenbalans, vitamine B-deficiëntie (vooral folaatdeficiëntie) en aandoeningen die de voorraad vitamine B uitputten.

De bepaling van glucose in de urine (op koperbasis, zoals Benedict-suikerreactie en Clinitest) kan worden verstoord. Nitrofurantoïne kan de urine geel of bruin verkleuren.

Interacties

Niet beoordeeld: de tubulaire secretie kan worden geremd door probenecide waardoor de effectiviteit in de urinewegen kan afnemen of de toxiciteit toenemen.

Interacties antibacteriële middelen algemeen:

Relevant: de werking van oraal buiktyfusvaccin kan worden verminderd bij gelijktijdige inname van antibacteriële middelen. Gescheiden inname met een interval van 3 dagen wordt aanbevolen. Alternatief: parenteraal buiktyfusvaccin.

Het effect van cumarinederivaten kan worden versterkt, waarschijnlijk door een verhoogde afbraak van stollingsfactoren gedurende de koortsperiode.

Geen interactie: in de literatuur is onvoldoende onderbouwing voor interactie met orale anticonceptiva of met TNF-α-antagonisten.

Referenties

  1. Lohr JA, et al, Three-day therapy of lower urinary tract infections with nitrofurantoin macrocrystals: a randomized clinical trial., J Pediatr, 1981, 99, 980-3
  2. Karpman E, et al, Adverse reactions of nitrofurantoin, trimethoprim and sulfamethoxazole in children, J Urol., 2004, 172, 448-53
  3. Brendstrup L, et al, Nitrofurantoin versus trimethoprim prophylaxis in recurrent urinary tract infection in children, Acta Paediatr Scand, 1990, 79, 1225-34
  4. Carlsen NL, et al, Comparison of long-term, low-dose pivmecillinam and nitrofurantoin in the control of recurrent urinary tract infection in children, J Antimicrob Chemother, 1985, 16, 509-17
  5. Jojart G, Comparison of 3-day versus 14-day treatment of lower urinary tract infection in children, Int Urol Nephrol, 1991, 23, 129-34
  6. Lohr JA, et al, Prevention of recurrent urinary tract infections in girls, Pediatrics, 1977, 59, 562-5
  7. Smellie JM, et al, Controlled trial of prophylactic treatment in childhood urinary-tract infection, Lancet, 1978, 22, 175-8
  8. ZorgInstituut Nederland, Farmacotherapeutisch Kompas (Eigenschappen, Contra-Indicaties, Bijwerkingen, Waarschuwingen en Voorzorgen), Geraadpleegd 14 feb 2017
  9. Informatorium Medicamentorum, (Interacties, verminderde nierfunctie), Geraadpleegd 14 feb 2017
  10. Van Pinxteren B. et al, NHG-Standaard Urineweginfecties(derde herziening) , Huisarts Wet , 2013, 56(6), 270-80
  11. Mercury Pharmaceuticals Ltd, SmPC Furadantine MC (RVG 05748/05749) 05-01-2015, www.geneesmiddeleninformatiebank.nl
  12. Williams G et al., Long-term antibiotics for preventing recurrent urinary tract infection in children., Cochrane Database Syst Rev, 2011, Mar 16;(3), CD001534

Wijzigingen

  • 14 februari 2017 12:07: De beschikbare wetenschappelijke literatuur over de toepassing van nitrofurantoine bij kinderen is opnieuw beoordeeld. Dit heeft geleid tot de toevoeging van een doseeradvies met preparaat met gereguleerde afgifte bij ongecompliceerde UWI's en de toevoeging van de indicatie profylaxe. Ook is het doseeradvies bij kinderen met nierfunctiestoornissen aangepast
  • 17 december 2015 09:49: Behandelduur vlgs NVK: 3 dagen, volgens NHG 5 dagen. Geen goede evidence 3 dan wel 5, daarom range opgenomen
  • 30 november 2015 10:02: Behandelduur aangepast obv NVK richtlijn UWI
  • 09 februari 2015 13:27: De maximale dosering voor kinderen is gewijzigd naar de dosering die gebruikelijk is voor volwassenen (in plaats van de maximale dosering bij volwassenen)