Gentamicine

Stofnaam
Gentamicine
Merknaam
Gentamicine (generiek)
ATC code
J01GB03
Algemeen
Doseringen
Nierfunctiestoornissen
Soortgelijke geneesmiddelen
Bijwerkingen
Contraindicaties
Waarschuwingen en voorzorgen
Interacties
Referenties
Wijzigingen

Label dosisadvies Kinderformularium

Ernstige infecties:
Prematuren: Off-label
Neonaten: On-label
1 mnd-18 jaar: On-label
Pest, tularemie: Off-label

 

Toon SmPC tekst

SmPC tekst

Infecties gevoelig voor gentamicine
Pasgeborenen:
4-7 mg/kg/dag in 1 dosis
Zuigelingen: 4,5-7,5 mg/kg/dag, in liefst 1, hooguit 2 doses
Kinderen en adolescenten: 3-6 mg/kg/dag in liefst 1, hooguit 2 doses

Beschikbare toedieningsvormen/sterktes

Inj.vlst. (als sulfaat) 10 mg/ml; 40 mg/ml

Eigenschappen

Aminoglycoside met sterk bactericide werking. Remt de eiwitsynthese in bacteriën door binding aan de 30S subunit van het ribosoom. Doorgaans gevoelig zijn: Staphylococcus aureus (meticilline–gevoelig), Enterobacter spp., Escherichia coli, Klebsiella spp., sommige species van Proteus (indol–positief) zoals Proteus vulgaris, Salmonella enterica en Serratia spp. Een verworven resistentie kan een probleem zijn bij: Staphylococcus aureus (excl. meticilline–gevoelig), Staphylococcus epidermidis, Citrobacter spp., Pseudomonas aeruginosa, sommige species van Proteus (indol–negatief) zoals Proteus mirabilis. Ongevoelig zijn: Enterococcus spp., Streptococcus spp., species van Bacteroides en Clostridium.

Kinetische gegevens

De t½, Cl en Vd bij neonaten zijn zeer variabel. De t½ varieert tussen 4,9 en 14,6 uur, de Cl varieert tussen 0,53 en 1,72 ml/kg/min en het Vd varieert tussen 0,45 en 0,75 l/kg (Pacifici et al 2009).

Bij kinderen van 0-20 maanden, ≥5 kg is een Vd van 0,39 l/kg en een Cmax van 17,6 mg/l gevonden (Zakova et al 2009).

De volgende kinetische parameters bij prematuren zijn gevonden (Avent et al 2002):

 <1200 g1200-2000 g> 2000g
10,3 uur  6 uur  5,9 uur
Vd  0,66 l/kg  0,58 l/kg  0,57 l/kg
Cmax  8 mg/l  8,6 mg/l  8,9 mg/l

Bij neonaten die hypothermie ondergaan bij hypoxic ischemic encephalopathy (HIE) is de klaring van gentamicine verminderd (Frymoyer et al., Mark et al., Ting et al.)

Doseringen

Ga snel naar:

Indicatie: Ernstige infectie, gram negatieve microorganismen
  • Intraveneus
    • Prematuren Postnatale leeftijd 0 dagen tot 7 dagen
      [9]
      • Zwangerschapsduur <32 weken: 5 mg/kg/48 uur inlopen in 15-30 minuten
        Zwangerschapsduur 32-37 weken: 5 mg/kg/36 uur inlopen in 15-30 minuten


      • Doseren op geleide van plasmaconcentratie

    • Prematuren Postnatale leeftijd 1 week tot 4 weken
      • 4 mg/kg/dag in 1 dosis inlopen in 15-30 min
      • Doseren op geleide van plasmaconcentratie

    • a terme neonaat
      • 4 mg/kg/dag in 1 dosis In 15-30 minuten inlopen
      • Doseren op geleide van plasmaconcentratie: De NVZA adviseert om de 1e bepaling voorafgaand aan de 2e gift te doen. Indien gentamicine alleen empirisch gebruikt wordt, kunnen spiegelbepalingen achterwege blijven.

    • 1 maand tot 18 jaar
      • 7 mg/kg/dag in 1 dosis In 15-30 minuten inlopen.
      • Doseren op geleide van plasmaconcentratie: De NVZA adviseert om de 1e bepaling voorafgaand aan de 2e gift te doen. Indien gentamicine alleen empirisch gebruikt wordt, kunnen spiegelbepalingen achterwege blijven.

Indicatie: Infectie bij Hypoxic ischemic encephalopathy (HIE) behandeld met hypothermie
Indicatie: Pest
  • Intraveneus
    • 1 maand tot 18 jaar
      [5]
      • 5 mg/kg/dag in 1 dosis
      • Behandelduur:

        10 dagen

  • Intramusculair
    • 1 maand tot 18 jaar
      [5]
      • 5 mg/kg/dag in 1 dosis
      • Behandelduur:

        10 dagen

Indicatie: Tularemie
  • Intraveneus
    • 1 maand tot 18 jaar
      [6]
      • 7,5 mg/kg/dag in 3 doses
      • Behandelduur:

        tenminste 10 dagen

Nierfunctiestoornissen bij kinderen > 3 maanden

Aanpassingen als volgt:

GFR 50-80 ml/min/1.73 m2
Dosis reductie: Op geleide van spiegels (zie waarschuwingen en voorzorgen), Interval verlenging: 24-48 uur
GFR 30-50 ml/min/1.73 m2
Dosis reductie: Op geleide van spiegels (zie waarschuwingen en voorzorgen), Interval verlenging: 48 uur
GFR 10-30 ml/min/1.73 m2
Dosis reductie: Op geleide van spiegels (zie waarschuwingen en voorzorgen), Interval verlenging: 48 uur
GFR < 10 ml/min/1.73 m2
Dosis reductie en intervalverlenging: Op geleide van spiegels (zie waarschuwingen en voorzorgen)

AMINOGLYCOSIDEN

OVERIGE AMINOGLYCOSIDEN
J01GB06

Tobramycine

Obracin
J01GB01

Tobramycine inhalatie

TOBI, Bramitob, TOBI Podhaler, Nebris Steri-Neb, Vantobra
J01GB01

Bijwerkingen bij kinderen

Ototoxiciteit en nefrotoxiciteit

Bijwerkingen bij volwassenen

Neurotoxiciteit: een beschadiging van zowel de vestibulaire als de auditieve tak van de achtste hersenzenuw met (draai)duizeligheid, oorsuizen en doofheid, vooral bij nierinsufficiëntie en bij langdurige behandeling met hogere doseringen. Tevens zijn paresthesieën gemeld, gevoelloosheid, spierkrampen en convulsies. Nefrotoxiciteit blijkt uit aanwezigheid cilinders, cellen of eiwit in de urine, een stijging van de BUN–waarde, de NPN–waarde, het serumcreatininegehalte, het serumureumgehalte en de oligurie.

Verder zijn gemeld: overgevoeligheidsreacties (huiduitslag, urticaria, jeuk, allergische shock), hoofdpijn, afwijkend aantal reticulocyten, voorbijgaande granulocytopenie, verhoogde waarden serumbilirubine en serumtransaminasen.

Meld bijwerkingen bij kinderen altijd bij Lareb

  • Bij kinderen worden veel geneesmiddelen off-label gebruikt. Alle ervaringen zijn belangrijk om te melden om zo meer kennis te verzamelen en te delen
  • Ook wanneer u niet zeker weet of de bijwerking echt door het geneesmiddel komt
Meld hier

Contraindicaties bij volwassenen

Overgevoeligheid voor aminoglycosiden, voor sulfiet (injectievloeistof)

Waarschuwingen en voorzorgen bij kinderen

Tijdens de behandeling regelmatig nier–, gehoor– en evenwichtsfuncties controleren, vooral bij ouderen, jonge kinderen, neonaten en prematuren.(Tweemaal per week kreatinine bepalen) Bij nierfunctiestoornissen is cumulatie niet uit te sluiten, zodat plasmaconcentratiemetingen geindiceerd zijn.

Na te streven spiegels bij neonaten en kinderen [NVZA TDM gentamicine]:
Neonaten:
Topspiegel: 8-12 mg/l (bij infecties met micro-organismen met MIC < 1 mg/l)
Dalspiegel: <0,5-1 mg/l

Kinderen > 1 maand:
Topspiegel: 15-20 mg/l
Dalspiegel: <0,5-1 mg/l

Waarschuwingen en voorzorgen bij volwassenen

Kruisresistentie en kruisovergevoeligheid met andere aminoglycosiden kunnen optreden. De injectievloeistof bevat sulfiet; dit kan leiden tot allergische reacties (vooral astmapatiënten zijn hiervoor gevoelig) variërend van lichte astmatische aanvallen tot soms fatale anafylactische shock. Wees voorzichtig bij nierfunctiestoornissen, dehydratie, hypovolemie, prematuren, neonaten, jonge kinderen, ouderen, nervus vestibulo-cochlearis-beschadiging, neuromusculaire aandoeningen zoals myasthenia gravis en parkinsonisme. Tijdens de behandeling regelmatig nier–, gehoor– en evenwichtsfuncties controleren. Om oto- en nefrotoxische bijwerkingen zoveel mogelijk te voorkomen, de behandelduur zo kort mogelijk houden; bovendien voor voldoende vochtopname zorgen. De ototoxiciteit kan dagen tot weken na staken manifest worden; vestibulaire stoornissen zijn minder ernstig en worden grotendeels gecompenseerd. Het verdient aanbeveling vóór, tijdens en 4–6 weken ná de behandeling audiometrische controle te verrichten. Indien gehoorafname van hoge frequenties wordt vastgesteld of tinnitus of subjectief gehoorverlies optreedt, de toediening staken. De kans op gehoorschade neemt toe bij overschrijden van maximumdoses en van aanbevolen dal- en piekspiegels, bij eerder of gelijktijdig gebruik van ototoxische middelen en bij een gestoorde nierfunctie. Nefrotoxiciteit uit zich in schade aan de proximale tubuli; bij symptomen hiervan de dosering aanpassen of de toediening staken. De nierfunctie herstelt zich meestal geleidelijk na staken van de therapie (evt. ondersteunen met hemodialyse). Patiënten met icterus hebben meer kans op nefrotoxiciteit. Bij patiënten met uitgebreide brandwonden is sprake van een veranderde kinetiek van aminoglycosiden en is aanpassing van de dosering aan de hand van de serumconcentraties nodig. Bij nierinsufficiëntie kan de gentamicinespiegel te laag zijn om effectief te zijn bij urineweginfecties.

Interacties

Relevant: het risico op nefrotoxiciteit is verhoogd bij combinatie met ciclosporine en cisplatine. De combinatie wordt bij voorkeur vermeden. Het risico op nefrotoxiciteit kan tot 6 maanden na staken van cisplatine aanwezig zijn.

Niet relevant: het risico op nefrotoxiciteit is verhoogd bij combinatie met amfotericine B.

Geen interactie: in de literatuur is onvoldoende onderbouwing voor interactie met carboplatine of lisdiuretica.

Niet beoordeeld: het risico op nefrotoxiciteit kan toenemen bij combinatie met bepaalde cefalosporines, polymyxines, vancomycine en NSAID's. Er is een verminderde renale klaring van gentamicine en amikacine opgetreden bij combinatie met indometacine bij prematuren en bij combinatie met andere NSAID's.

Aminoglycosiden kunnen de neuromusculaire blokkade (vooral de ademhalingsdepressie) veroorzaakt door perifeer werkende spierrelaxantia versterken.

Neomycine kan bij orale toediening de absorptie van sommige andere farmaca (met name digoxine en fenoxymethylpenicilline) verminderen en de werking van cumarinederivaten versterken.

Bij combinatie met verschillende betalactam-antibiotica kan een synergistische werking optreden tegen bepaalde bacteriën, zoals Pseudomonas aeruginosa en Enterococcus faecalis.

Aminoglycosiden kunnen in vitro worden geïnactiveerd door bepaalde penicillines; in vivo is deze inactivering alleen gezien bij ernstige nierfunctiestoornis.

Interacties antibacteriele middelen algemeen
Relevant:
de werking van oraal buiktyfusvaccin kan worden verminderd bij gelijktijdige inname van antibacteriële middelen. Gescheiden inname met een interval van 3 dagen wordt aanbevolen. Alternatief: parenteraal buiktyfusvaccin.

Het effect van cumarinederivaten kan worden versterkt, waarschijnlijk door een verhoogde afbraak van stollingsfactoren gedurende de koortsperiode.

Geen interactie: in de literatuur is onvoldoende onderbouwing voor interactie met orale anticonceptiva (dit geldt niet voor de enzyminducerende antibiotica rifabutine en rifampicine) of met TNF-α-antagonisten.


 

Referenties

  1. Hartwig NC, et al, Vademecum pediatrische antimicrobiele therapie, 2005
  2. ZorgInstituut Nederland, Farmacotherapeutisch Kompas (Eigenschappen, Contra-Indicaties, Bijwerkingen, Waarschuwingen en Voorzorgen), Geraadpleegd 28 okt 2015
  3. Informatorium Medicamentorum, (Interacties), Geraadpleegd 28 okt 2015
  4. Centrafarm BV, SPC Gentamicine (RVG 57571) 20-05-2014, www.geneesmiddeleninformatiebank.nl, Geraadpleegd 28 okt 2015
  5. LCI, Richtlijn Pest, 10-12-2013
  6. LCI, Richtlijn Tularemie, mei 2017
  7. Pacifici GM. , Clinical pharmacokinetics of aminoglycosides in the neonate: a review., Eur J Clin Pharmacol., 2009, Apr;65(4):, 419-27
  8. Zakova M et al., Dose derivation of once-daily dosing guidelines for gentamicin in critically ill pediatric patients. , Ther Drug Monit. , 2014, Jun;36(3):, 288-94
  9. Avent ML et al., Gentamicin and tobramycin in neonates: comparison of a new extended dosing interval regimen with a traditional multiple daily dosing regimen. , Am J Perinatol., 2002, Nov;19(8):, 413-20
  10. Coenradie S et al. , TDM Gentamicine, www.tdm-monografie.org, 08-07-2015
  11. Medellín-Garibay SE et al, Population pharmacokinetics of gentamicin and dosing optimization for infants, Antimicrob Agents Chemother, 2015, Jan;59(1), 482-9
  12. Bijleveld YA et al. , Altered gentamicin pharmacokinetics in term neonates undergoing controlled hypothermia., Br J Clin Pharmacol., 2016 , Jun;81(6), 1067-77
  13. Frymoyer A et al. , Gentamicin pharmacokinetics and dosing in neonates with hypoxic ischemic encephalopathy receiving hypothermia., Pharmacotherapy. , 2013 , Jul;33(7):, 718-26
  14. Frymoyer A et al. , Every 36-h gentamicin dosing in neonates with hypoxic-ischemic encephalopathy receiving hypothermia., J Perinatol. , 2013 , Oct;33(10):, 778-82
  15. Mark LF et al. , Gentamicin pharmacokinetics in neonates undergoing therapeutic hypothermia., Ther Drug Monit. , 2013 , Apr;35(2):, 217-22
  16. Ting JY et al. , Pharmacokinetics of gentamicin in newborns with moderate-to-severe hypoxic-ischemic encephalopathy undergoing therapeutic hypothermia., Indian J Pediatr. , 2015 , Feb;82(2):, 119-25

Wijzigingen

  • 15 mei 2018 12:06: Het Kinderformularium volgt het advies ten aanzien van spiegelbepaling van de NVZA. Wanneer gentamicine alleen kortdurend empirisch wordt ingezet (na kweken wordt overgeschakeld op ander antibioticum) kunnen spiegelbepalingen achterwege blijven.
  • 09 augustus 2017 10:45: Doseerfrequentie indicatie tularemie aangepast obv herziene richtlijn tularemie
  • 30 juni 2017 14:16: De beschikbare wetenschappelijke literatuur over de toepassing gentamycine bij neonaten met HIE behandeld met hypothermie is beoordeeld. Dit heeft geleid tot de toevoeging van de indicatie HIE.
  • 28 oktober 2015 15:06: De beschikbare wetenschappelijke literatuur voor de toepassing van gentamicine bij kinderen is opnieuw beoordeeld. Dit heeft geleid tot een wijziging in het doseeradvies voor premature neonaten met een postnatale leeftijd van 0-7 dagen. Tevens heeft dit geleid tot de toevoeging van de indicaties pest en tularemie en toevoeging van kinetische gegevens.
  • 14 juli 2015 10:22: In de dosering voor premature neonaten werd geen rekening gehouden met de postnatale leeftijd. Dit is aangepast